زمین را مثل یک عابر بانک فرض کنید ،یعنی هر وقت خواستید ، کارتی بکشید و ثروتی اندوخته کنید.

این را از آن جهت گفتم ،که گاهی می شود از همین زمین زبر بایر و بی آب و علف،ثروت تولید کرد، درست مثل جوانانی که با یک ایده کوچک ،از برکت زمین و خاکش ،دست به کارهای بزرگی زده اند و از زیر خاک هم ثروت جمع می کنند.

زمین خداوند آنقدر سخاوتمند است که روی هیچ ایده ای را به زمین نمی اندازد و هر کسی روی به زمین زد،زمین روی اش را گرفت تا به اشاره خداوند برکتی بزرگ به او می دهد.

زمین سخاوتمند، گاهی ثروتی را رو می کند که اگر انسان بداند این ثروت را چگونه جمع آوری کند ،بی شک همواره قدردان زمین هموار و گاهی ناهموار هم می شود.

یکی از برکات زمین،همین رویش هاست و ریزش ها، چرا که سخاوت زمین و هدیه خداوند به همه موجودات است و هر کس از این سخاوت زمینی، به اندازه خویش بهره ها می برد.

از بهره های زمین ،یکی همین گیاهان خوش رنگ و خوش بو و خوش طعم است، که گاهی سلامتی را هم برای انسان به ارمغان می آورد.

این روزها ،حتی در کافی شاپ های مدرن هم ، دم جوش ها و دهم نوش ها، برای خود کلاسی دم کرده اند که نپرس و نوشیدن یک فنجان دم نوش گیاهی، دغدغه ای شده است برای جماعتی هنرمند یا جوانانی دانشگاهی، که انگار دیگر تمایلی به نوشیدن چای و قهوه ندارند.

دم نوش هایی مانند ‘گل گاو زبان ‘ و ‘آویشن کوهی’و بابونه و نعناعی خنک، عجیب این روزها بین جوان گل انداخته است و هر کسی از این نوش دم کرده های گیاه،فنجانی سر می کشد،

دماغش چاق است به سلامتی و روز به روز بر تعداد نوشندگان این دم نوشها افزوده می شود.

زمانی بود که دم نوش ها و نوشیدنی های دم کرده را فقط مادر بزرگ ها ، بلد بودند بار بگذارند و آنها انگار از راز و رمز ،شفا بخشی زمین و هر چه در آن بود ،آگاهی داشتند.

همین که کسی زود سرفه می کرد،مادر بزرگ قوری گل دار آبی اش را روی زغال کرسی می گذاشت و بوی خوش گل گاو زبان و آویشن فضای کاهگلی خانه را تحت تاثیر خود قرار می داد.

در آن فضای سرد زمستانی، از این معجون دم کرده، هر کس استکانی می خورد،انگار ریه هایش پر از اسپری ‘سرتاید ‘ آن هم از نوع اصلی اش می شد،آنقدر که رفت و آمد نفس را برای ریه ها سرما زده راحت می کرد و صورت هیچ کس از سرفه های مدام سرخ نمی شد.

مادر بزرگ ها ،دختر که بودند و جوان ،با همان دامن های بلند به دامن طبیعت می رفتند و با دست های پینه بسته ،مشتی علف می چیدند که زمین از روی سخاوت به همه موجودات هدیه داده بود.

علف های چیده شده ،بوی ماندگاری داشتند به گونه ای که بقچه سفید نان هم، تا چند روز بوی همین علف های خوشبو را می داد و انگار مادر بزرگ ،کوهستان را از جا کنده است و گذاشته توی بقچه سفید طاقچه ، تا روزی به واسطه دانش خود آموخته نسل به نسلی خویش ،آن را برای فرزندان دم کند.

مادر بزرگ ها، حتی در آبگوشت و خمره پنیر تازه هم علف های کوهی را می ریختند تا طعم خوش غذا ،بوی تازگی زمین را بگیرد.

از توی مطبخ گاهی بوی خوش مرهم،گل گاو زبان، همیشه بهار، بابونه، دانه گشنیز، دانه هویج وحشی، دانه زیره سبز، دانه شوید دانه رازیانه، بلوط، شیرین بیان، نعناع بیابانی، بارهنگ،دانه کدو تنبل،گاو چشم، غنچه رز، گاجره، زعفران، ترخون، آویشن وحشی، سنبل کوهی، بومادران هزاربرگ، دانه زیره سبز، شوید، دانه رازیانه، نعناع و هزاران هزار گیاه،قاطی می شد به مشام می رسید که دل کندن از مطبخ را سخت می کرد.

همین گیاهان روزگاری بعد ،برای خود دکانی شدند سود آورد و عطار باشی ها ،شدن حکیم باشی ها و دوای هر درد، گیاهی بود که در آب و آتش و کیمیاگری، عمل آمده بود.

عطار باشی ها ،آنچنان طبابت می کردند که ،انگار نشسته اند و از هر گیاه ،رمزگان ژنتیکی آن را واشکافی کردند، تا هر کس از قوطی عطار ،گیاهی خواست ،خاصیت آن را هم هدیه بگیرد.

در همین قوطی عطارها ،گاهی دل خوش هم سیری چند هم فروخته می شد و هر سیر گیاه دارویی در دل کاغذ قهوه ی رنگ کاهی با نخ قرقره پیچیده می شد، که همین پیچیدن ها هم برای خود ، دوای مرض های زیادی شده بود.

برخی ها این وسط،تا عطار باشی نخ به دست می شد و آن را دور کاغذ گیاهان دارویی می پیچید،گمان می کردند ،همین الان الان خوب شده اند و شفا یافته اند و انگار این پیچیدن ها، از منظر روانشناسی، خودش هزار بار تاثیر گذاری بیشتری از دوا داشت.

گاهی هم ،گونه های کمیاب گیاهی از جمله عرس و نارون و گیاهان جنگلی مانند زال و زال زالک و گیاهان خوراکی مانند کرفس، تره کوهی و سیر وحشی روزگاری، زیاد به زیاد در بین مردم مصرف داشت.

اینک بعد از یکی دو سه دهه اکنون ،دوباره مردم به مصرف گیاهان دارویی رو آورده اند و به خاصیت این نعمت بزرگ زیر خاکی پی برده اند.

مهمترین گونه های گیاهان ایران شامل گون، آستراگالوس در ‎ ۲۲تیپ به عنوان اصلی و سایر تیپ ها به عنوان گونه همراه با گیاهان از خانواده گرامینه، لگوم ها، مرکبیان، چتریان و نعنایان می باشد.

گیاهان دارویی از ارزش و اهمیت خاصی در تامین بهداشت و سلامتی جوامع هم به لحاظ درمان و هم پیشگیری از بیماریها برخوردار هستند.

تحقیقات وسیعی برای یافتن فرآورده ها و مواد طبیعی دارویی گیاه در طول تاریخ انجام شده اما نکته حائز اهمیت اینجاست که تنها کمتر از ۱۰ ‎ درصد از مجموع ‎ ۲۵۰هزار گونه گیاهی جهان برای بیش از یک عملکرد زیست شناختی، شناسایی و مورد استفاده قرار گرفته اند.

به عبارت دیگر بر اساس آمارهای منتشره توسط (WHO) تنها بین ‎ ۳۵تا ‎۷۰ هزار گونه گیاه دارویی در طول زمان برای حداقل یک یا چند بار مورد مصرف قرار گرفته است.

در حال حاضر ‎ ۲۵درصد از داروهای موجود، منشا گیاهی دارند و ۱۲ درصد داروها نیز از منابع میکروبی ساخته شده اند.

در بعضی آمارها ارزش تجارت جهانی گیاهان دارویی افزون بر ۵۰میلیارد دلار در سال برآورد شده است ،درست هزار برابر استخراج نفت از اعماق زمین و فروش فرآورده های گیاهی در سال ۲۰۱۴افزون بر ۴۰میلیارد دلار آمریکا بوده است.

گرایش عمومی جامعه به استفاده از داروها و درمانهای گیاهی و به طور کلی فرآوردههای طبیعی به ویژه در طی سالهای اخیر روبه افزایش بوده و مهمترین علل آن، اثبات اثرات مخرب و جانبی داروهای شیمیایی از یک طرف و ایجاد آلودگی های زیست محیطی که کره زمین را تهدید میکند از سوی دیگر بوده است.

اما با این حال در کشورهای توسعه یافته استفاده از گیاهان داروی در حال رشد است و بیش از ۶۰درصد مردم آلمان و بلژیک و ‎ ۷۴ درصد مردم انگلیس تمایل به استفاده از درمانهای طبیعی گیاهی دارند.

در ایران اکنون،شرکت های دانش بنیان وارد، فاز تولید دارویی گیاهان خوراکی شده اند و در زمینه تولید گیاهان دارویی نیز گامهای بلندی در سطح جهان برداشته اند .

اروپا با وضعیت آب و هوایی خاصی که دارد در تهیه علوفه برای دامهای خود از گیاهان دارویی استفاده می کند.

اثرات داروهای شیمیایی در برخی موارد قابل پیش بینی نیست در حالی که گیاهان دارویی اثرات دارویی و شیمیایی کمتری دارند.

مصرف گیاهان دارویی تولید شده در ایران در یک حرکت آغازین قرار دارد و با توجه به اینکه فناوری های مختلفی در ایران به دست آمده و با وجود تخصص بالای پزشکان و دامپزشکان ایرانی آینده روشنی در این زمینه در کشور وجود دارد.

توسعه کشت گیاهان دارویی در امر توجه داروسازان به علم فارماکولوژی بسیار موثر است.

وجود گیاهان دارویی نظیر بابونه ، گل ختمی و شیرین بیان در استان برای در درمان بسیاری از امراض به ویژه آلرژی های فصلی مفید تشخیص داده شده است.

استفاده از گیاه گل برنجاس که در بیشتر نقاط کشور یافت می شود که این گیاه بر کنترل سندرم روده تحرک پذیر (‎ (IBSبسیار مفید بوده و در مراجع پزشکی مطرح شده و گیاه معطر و بومی کرفس کوهی نیز که مختص کوهستان چهارمحال و بختیاری است،باعث تقویت و افزایش هوشیاری در بین افراد می شود.

با تولید قطره های Althea officinalis استحصال شده از گل ختمی و قطره دارویی ‎ Zinger Zingeberاستحصال شده از زنجبیل و مصرف آن حملات آسم و بیماری های برنشیت تنفسی در بیماران کاهش می یابد.

از مجموع هزاران گونه گیاهی تنها ۱۷۳نوع در کشور فرآوری می شود و هم اکنون هشت هزار گونه گیاه در کشور وجود دارد که دو هزار گونه آن معطر و دارویی است.

از این دو هزار گونه نیز تنها ۱۷۳گونه فرآوری دارویی می شود در حالی که در برخی از کشورهای ۷۰درصد از گیاهان دارویی فرآوری می شود.

سهم صادرات گیاهان دارویی و معطر در ایران ناچیز است در حالی که در چشم انداز بیست ساله ایران باید رتبه دوازدهم را در این زمینه کسب کند.

استاندارد سازی در تولید،برداشت و فرآوری محصولات گیاهان دارویی برای جذب بازارهای جهانی ضروری است و گیاهان دارویی در بهبود اقتصاد کشور ارزش زیادی دارنداما متاسفانه تاکنون به صورت گسترده در بخش گیاهان دارویی سرمایه گذاری نشده است.

گیاه کرفس یکی از گیاهان دارویی و معطر می باشد که در چهارمحال وبختیاری شناسایی شد اما به دلیل ریشه کنی این گیاه بی نظیر رو به انقراض می باشد.

معاون علمی و فناوری رییس جمهوری در این رابطه می گوید: گیاهان دارویی برای چهارمحال وبختیاری، یک ظرفیت در حوزه فناوری و تجاری سازی ایده هاست.

‘سورنا ستاری’ در گفت وگوی اختصاصی با ایرنا افزود:اکنون بخشی از فراوری های گیاهان دارویی تولید شده به خارج کشور از جمله روسیه صادر می شود، که سهم این استان با ایجاد شرکتهای دانش بنیان باید افزایش یابد.

معاون توسعه فناوری معاونت علمی و فناوری رییس جمهوری نیز از صادرات هفت قلم داروی گیاهی تولید شده از سوی شرکت های دانش بنیان خبر داد و گفت: این داروها به کشورهای روسیه و چین صادرات شده است.

‘علی وطنی ‘ در گفت وگوی اختصاصی با ایرنا در شهرکرد، ارزش قرارداد منعقد شده بین این شرکت ها با روسیه برای صادرات گیاهان دارویی را حدود ۳۰۰میلیون دلار اعلام کرد.

وی افزود: این قرارداد هم اینک مراحل دریافت مجوز از وزارت بهداشت روسیه را طی می کند.

استاندار چهارمحال و بختیاری نیز گفت:یکی از مهمترین برنامه های تجاری سازی ایده ها در استان تقویت فراوری محصولات گیاهان دارویی است.

‘قاسم سلیمانی دشتکی ‘ در گفت وگو با ایرنا افزود:ایجاد شرکت های دانش بنیان برای فراوری محصولات گیاهان دارویی در دستورکار است و با گسترش پارک علم و فناوری چهارمحال و بختیاری ،شرکت هایی به این منظور از سوی جوانان دانشگاهی و نخبه راه اندازی می شود.

به گزارش ایرنا،با توجه به وجود بافت طبیعی چهارمحال و بختیاری این استان می تواند یکی از قطب های صادر کننده گیاهان دارویی باشد.

گزارش از محمود رییسی