تجزیه کمّی و کیفی اسانس توده‌های مختلف Satureja rechingeri Jamzad در شرایط زراعی

نویسندگان
عباس زارع زاده ۱؛ فاطمه سفیدکن سفیدکن۲؛ سید رضا طبایی عقدایی۲؛ علی میرحسینی۱؛ محمدرضا عرب زاده۳؛ محمدرضا میرجلیلی۳
۱- مربی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان یزد، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، یزد، ایران
۲- استاد، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران
۳- کارشناس، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان یزد، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، یزد، ایران

چکیده
جنس مرزه (Satureja) در ایران ۱۷ گونه گیاه علفی یک‌ساله و چندساله دارد که Satureja rechingeri Jamzad یکی از گونه‌های اندمیک آن در ایران است. هدف از اجرای این تحقیق، بررسی کمّیت و کیفیت اسانس توده‌‌های مختلف S. rechingeri در حالت زراعی بود. ابتدا بذر هشت توده‌ مختلف S. rechingeri جمع‌آوری شده از رویشگاه‌های طبیعی استان ایلام پس از نشاء در گلخانه مزرعه تحقیقات گیاهان دارویی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان یزد در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی، در سه تکرار کشت شدند. سرشاخه‌های گلدار توده‌‌های مختلف طی چهار سال متوالی جمع‌آوری، در سایه خشک و اسانس آ‌نها به روش تقطیر با آب استخراج شد. پس از تعیین بازده اسانس براساس وزن خشک گیاه، به‌وسیله دستگاه‌های کروماتوگرافی گازی و کروماتوگرافی گازی متصل به طیف‌سنج جرمی تجزیه و شناسایی اسانس‌ها انجام شد. براساس نتایج تجزیه واریانس داده‌ها، توده‌های مختلف از نظر تولید اسانس در هکتار اختلاف معنی‌داری در سطح ۵% داشتند، اما اختلاف آنها در بازده و درصد مواد تشکیل‌دهنده اسانس معنی‌دار نبود. مقایسه میانگین‌ها توسط آزمون دانکن در سطح احتمال ۵% انجام شد. از میان ترکیب‌های شیمیایی موجود در توده‌های مختلف دو ترکیب آلفا-ترپینن و گاما-ترپینن و میزان تولید اسانس در هر هکتار دارای اختلاف معنی‌دار بودند و ترکیب عمده در تمام توده‌ها کارواکرول بود (۶۴% تا ۹/۹۰%). نتایج تجزیه خوشه‌ای توده‌ها براساس ترکیب‌های تشکیل‌دهنده اسانس دو گروه غنی از کارواکرول (SR8، SR7، SR5، SR3، SR2، SR1) و غنی از کارواکرول و تیمول (SR6 و SR4) را نشان می‌دهد. توده‌های SR4 با بازده اسانس ۸۵/۵% و تولید اسانس ۹/۱۱۳ کیلوگرم در هکتار و ۶۴% کارواکرول و ۲/۱۲% تیمول و SR6 با بازده اسانس ۲۲/۴% و تولید ۸/۶۳ کیلوگرم اسانس در هکتار و ۷۵% کارواکرول و ۲/۶% تیمول به‌عنوان توده‌های برتر معرفی می‌شوند.

کلیدواژه ها: اسانس؛ مرزه؛ تیمول؛ کارواکرول؛ Satureja rechingeri Jamzad

http://ijmapr.areeo.ac.ir/article_109315_324b3360ef81514b1db61f7af3617995.pdf