عملیات اجرایی باغ ملی گیاه‏شناسی از سال ۱۳۴۷ آغاز شد و بیشترین روند تکمیل خود را از سال ۷۰ تا ۸۵ طی کرد و بیشترین کاشت نمونه‎های گیاهی و اصلاح بذر در این زمان انجام شده است.  علاوه بر نقش این باغ در تحقیقات مختلف، به عنوان یک ذخیر‎ه‎گاه ژنتیکی گیاهان در معرض خطر انقراض مورد استفاده قرار می‌گیرد. پیش از نوروز سال ۱۳۹۴، بازدید از این باغ به صورت محدود و بیشتر با نامه از وزارت‏خانه‏ها و سازمان‏ها ممکن بود، اما از دوم نوروز بازدید از این مجموعه آزاد اعلام و این امکان فراهم شد که علاقه‎مندان به طبیعت با رزور بلیت یا خریداری بلیت از این مجموعه بازدید کنند.

چگونه به باغ گیاه‌شناسی برویم؟

برای رسیدن به این باغ، با ماشین شخصی بعد از رد کردن پارک چیتگر، ورودی پیکان شهر را وارد می‏شویم و بعد با رفتن به خیابان گودرزی به این باغ بزرگ و زیبا می‏رسیم. همچنین از اتوبان همت و بلوار پژوهش هم می‌توان به این باغ رسید. البته اگر از مترو  هم استفاده کنید، با پیاده شدن در ایستگاه ایران‌خودرو یا وردآورد و کمی پیاده‌روی به باغ گیاه‌شناسی می‏رسید.

ورودی این باغ، دو ستون سنگی بزرگ است و راهی پوشیده از درخت که ما را به زیباترین فضای سبز در تهران می‎رساند. جایی که مشخص است تنها با زحمت، دقت و هنر بسیار ایجاد شده است.

این مجموعه پارکینگ رایگان دارد و در ورودی اصلی باغ یک بوفه قرار گرفته که بهتر است از این مکان آب و یا کمی خوراکی تهیه کنید تا در گشت و گذار چند ساعته این باغ کمبودی را حس نکنید. البته در جای جای باغ سطل‏های زباله قرار دارد که برای دور انداختن زباله‏ها می‎توان از آنها استفاده کرد تا به این باغ ملی زیبا آسیبی نرسد.

با رسیدن به ورودی اصلی باغ و تهیه بلیت، باید کمی منتظر بمانید تا گروه به حد نصاب برسد و همراه با راهنما بازدید خود را آغاز کنید.  راهنمایان باغ، بازدید را از یک ماکت کوچک از باغ آغاز می‏کنند که در واقع نمونه‏ای از اقلیم‏های مختلف باغ است و شما را با کل مجموعه آشنا می‏ کند.

از

باغ گیاهان دارویی

بعد از دیدن ماکت باغ، شما همراه با راهنما به باغ گیاهان دارویی می‎روید که در آن گیاهانی چون مریم گُلی، بومادران، اسطوخودوس، رُزماری و… کاشته شده‏اند. راهنمایان این مجموعه بسیار مشتاقِ انتقال اطلاعات خود به بازدیدکنندگان هستند و با وجود آنکه در روز باید بارها مسیر باغ را در آفتاب طی کنند، با حوصله و مهربانی بسیار با بازدیدکنندگان برخورد و آنها را راهنمایی می‏ کنند.

از

میدان مرکزی

در کنار قطعه آمریکا، میدان مرکزی باغ گیاه‎شناسی قرار دارد که گیاهان این باغچه‌ها ترکیبی از گل‏‌های فصلی و گیاهان پوششی است. در مرکز میدان، باغ رز، آبنما و نهرهای آب قرار دارند. رزهای این مجموعه ترکیب رنگ متنوعی دارند و بیش از ۸۰ نوع رز را دربرمی‏گیرند. همچنین کاشت سروهای شیراز در این نقطه باغ ایرانی را در ذهن تداعی می‏کند.

از

اقلیم خزر

بعد از عبور از اقلیم هیمالیا، به اقلیم حوزه خزر می‏رسیم که ۳ هکتار زمین دارد و یکی از قدیمی‏ترین مجموعه‏های باغ ملی گیاه‏شناسی به شمار می‌رود. آب و هوای این منطقه باور نکردنی است و با نزدیک شدن به آن فراموش خواهید کرد کجا هستید. از دور رطوبت و بوی جنگل‏های شمال به مشام می‏رسد و گونه‏های گیاهی متنوع و پوشش انبوه گیاهان به طور اعجاب‌انگیزی شما را به حال و هوای شمال البرز می‏کشاند.

این منطقه وسیع، ۶۴ گونه درختی و درختچه‌‏ای از ۲۹ تیره گیاهی را در خود جای داده که تعداد درختان این منطقه به بیش از ۵ هزار اصله درخت می‏رسد و از میان درختان اقلیم خزر می‏توان به درختانی چون لیلکی، انار وحشی، افرا، سیاه‌ال، انجیلی و به وحشی اشاره کرد.

بسیاری از عناصر درختی، درختچه‏‌ای و  علفی کف‎زی اشکوب‏های جنگلی خزر  در ۴۰ سال گذشته به این مجموعه منتقل و کشت شده و با استفاده از سیستم‌ آبیاری تحت فشار برای تامین رطوبت گیاهان تلاش می‎شود تا بقای آنها به مخاطره نیفتد. همچنین در کنار حوزه خزر، دریاچه‏ای یک هکتاری با عمق ۳ متر ایجاد شده است که به رطوبت این منطقه کمک می‏ کند.

از

اقلیم البرز

برای ساخت اقلیم البرز، با ایجاد سازه‌‎هایی چون تپه ماهورها، آبشار، چشمه، نهر، رود، آبگیر، باتلاق و برکه، تلاش شده شرایطی مشابه با محیط طبیعی البرز ایجاد شود.

همچنین در ۴ سال گیاهان رویشگاه البرز به این منطقه منتقل و ۲۴۰ گونه گیاهی در این منطقه کاشته شده است که شامل گیاهانی چون پونه، آویشن، ثعلب، توتیا، نعناع چمنی، گزنه، شیپوری، گلپر، سنبل صحرایی، گلپر، زنبق، خیارک و غیره می‌شود.

علاوه بر مجموعه‎های یاد شده باغ ملی گیاه‏شناسی ایران، مجموعه‏هایی چون باغ سیستماتیک، مجموعه آموزشی نمایشی، باغ میوه‎های ایرانی، لابیرنت شمشاد، باغ صخره‎ای و آبشار و باغ پیازهای ایرانی را هم در خود جا داده است.

اقلیم زاگرس

مجموعه رویشی زاگرس که زیرمجموعه اقلیم ایران-تورانی است، الگوی کوچکی از جنگل‏های طبیعی منطقه زاگرس را نشان می‏دهد و از ۶ قطعه مجزا تشکیل شده که با باغ‌راه‏های سنگفرش شده از یکدیگر جدا می‏‌شوند.

در حال حاضر ۴۲ گونه چوبی و ۳۰ گونه علفی در این مجموعه رویشی استقرار یافته است. درخت‎های این مجموعه شامل بلوط ایرانی (برودار)، مازودار و ویول است. همچنین گونه‎هایی از زرشک، سنجد، گلابی وحشی، مو، بید، سپیدار، ارغوان، سیاه تلو، زبان گنجشک زالزالک هم در این اقلیم کاشته شده است.

اقلیم ایران-تورانی

مجموعه رویشی ایران- تورانی  بخش دیگر این باغ وسیع است. این ناحیه رویشی در طبیعت ایران، بخش وسیعی از کشور را در بر می‌گیرد که از شمال به کوهپایه‌‎های سلسله کوه‌های البرز و کوه‌های شمالی خراسان، از جنوب به منطقه صحارا سندی، از شرق به مرزهای کشورهای افغانستان و پاکستان و از غرب به سلسله جبال زاگرس محدود می‌‌شود.

در این مجموعه گیاهی دریاچه آب شور هم ایجاد شده که در اطراف آن گونه‏‌های شورپسند مناطق بیابانی ایران کاشته شده است. ۲۳ اجتماع گیاهی و حدود ۴۰ گونه گیاهی از مهم‏ترین گیاهان معرف جوامع گیاهی بیابانی در این منطقه کاشته شده‏اند.

اقلیم چین و ژاپن

سبک باغ‏سازی خاور دور یا چین و ژاپن، یکی از سبک‏های معروف باغ‌سازی در جهان است که مانند سبک باغ‎سازی ایرانی در شکل‎گیری سبک‏های باغ‎سازی سایر دوره‏ها خصوصا اروپا نقش قابل توجهی داشته است. سبک باغ‌سازی خاور دور  همواره بر اساس فضاهای کوچک و طرح‏های مینیاتوری شکل گرفته، در طراحی این باغ‌ها همواره سعی شده از طبیعت تقلید شود و توپوگرافی وجنگل‎کاری‏ها به گونه‏ای باشد که باغ شبیه به یک منظره طبیعی در مقیاس کوچک‌تر باشد.

در اقلیم چین و ژاپن باغ گیاه‏شناسی هم با استفاده از این سبک باغ‏سازی، طرح باغ چین و ژاپن در زمینی به مساحت ۳/۲ هکتار به اجرا در آمده و گونه‏هایی متنوع از این سبک در این منطقه کاشته شده است. یکی از جالب‎ترین نمونه‏ها کاشت گیاهی است که به فسیل زنده دنیا شهرت دارد و درختی است که تا هزار سال عمر می‏کند.

اقلیم  هیمالیا

بعد از باغ گیاهان دارویی، به تپه‎هایی بلند می‏رسیم که به گفته راهنما با انتقال خاک زیر زمین متروی تهران-کرج به این منطقه آماده شده و نشانگر اقلیم هیمالیاست. این ناحیه با درختان سوزنی برگی چون کاج کاشفی، سندروس و بلوط همیشه سبز پوشیده شده است.

اقلیم  قفقاز

بعد از گشت و گذار در جنگل‏های شمال و عبور از رودی که «سفید رود» نام گذاری شده به منطقه قفقاز و آسیای میانه می‏رسیم که پوششی تُنُک دارد و کلکسیون گیاهی آن با درختان بلند مازو و اوری در بخش جنوب‌ شرقی و در غرب و جنوب‌ غربی ایبا افرا و در درختان بارانک تکمیل شده است.

اقلیم  آمریکا

اقلیم آمریکا در کنار اقلیم قفقاز قرار گرفته است. این مجموعه شامل پوشش‌‏های درختی، درختچه‌ای و گیاهان علفی چمنزارهای آمریکای شمالی است و کاشت آن از سال ۱۳۸۴ آغاز شده است.حدود ۳۵ گونه گیاهی به شرایط موجود سازگار و در حال حاضر در قطعه مستقر شده‌اند.

با توجه به جنبه تزئینی انواع گیاهان کاشته شده و تناوب گل‏دهی آنها از بهار تا اواسط پاییز چشم‎‌انداز منحصر به فردی به این کلکسیون بخشیده است. همچنین مجموعه‌‌ای از درختان دارتالاب و کاج تدا و درختان و درختچه‏های پهن ‌برگ نیز در این بخش کاشته شده‎اند.

اقلیم اروپا

کلکسیون گیاهی اروپا با سردر طراحی شده در امتداد دالان شمالی جنوبی و در ترکیب با نرده و ستون‌‌های آجری و باغچه‌‌های کاشته شده با رزهای رونده و کلماتیس تزئین شده است. این مجموعه که ۴ هکتار زمین به خود اختصاص داده، بر اساس  الگوی باغ اروپایی ساخته و کاشت گیاهان آن از سال ۱۳۸۳ آغاز شده است. تا کنون تعداد زیادی از گونه‏های علفی و درختان و درختچه ها در این قسمت کاشته شده است.

از

هشدار

امکان برپایی پیک‏نیک یا روشن کردن آتش در این باغ فراهم نیست. باید در بازدید از این باغ به علائم هشدار‌دهنده توجه کرد و به بخش‏هایی که ورود به آنها ممنوع است وارد نشد و روی چمن‎ها نمی‏توان نشست.

همچنین کندن گیاهان و گل‎های این منطقه ممنوع است. در این مجموعه یک رستوران هم وجود دارد که غذاهایی با طعم و کیفیت خوب و قیمت مناسب عرضه می ‏کند.