رازک با نام علمی (Humulus lupulus L) از مهمترین گیاهان دارویی تیره شاهدانه (Cannabinaceae) است. گیاهان متعلق به این تیره در صنایع دارو سازی، غذایی و تهیه الیاف کاربرد فراوانی دارند. رازک گیاهی دوپایه، علفی، چندساله و بالارونده است.

در گذشته مردم از گل های ماده و مخروطی شکل رازک برای معالجه ی بیماری هایی مانند مالاریا، یرقان و ناراحتی های گوارشی (به عنوان محرّک ترشحات معده و تنظیم کار جهاز هاضمه) استفاده می کرده اند. بعدها به عنوان ماده ای خواب آور و آرام بخش مورد توجه قرار گرفت.

در اکثر فارماکوپه های معتبر از گل های رازک ماده و اسانس آن به عنوان دارو یاد شده و خواص آرام بخشی و خواب آوری آن ها مورد تأیید قرار گرفته است.

از مواد مؤثره گل های رازک به عنوان مدر (پاک کننده کلیه ها) و ضدعفونی کننده استفاده می شود. این مواد اثرهای هورمونی نیز از خود نشان می دهند.

در صنایع داروسازی از مواد مؤثره گل های این گیاه، داروی آرام بخش و خواب آور مانند لگاتین (Legatin) و هوالتّا  (Hovalletta) تولید می شود.

از گل های رازک در صنایع غذایی، کنسروسازی و نوشابه سازی به عنوان طعم دهنده استفاده می شود. در حال حاضر بیش از ۹۵ درصد رازک های تولید شده در سراسر جهان در صنایع نوشابه سازی به خصوص آب جو (ماءالشعیر) به عنوان طعم دهنده کاربرد دارد.

مواد مؤثره گل های رازک (اسانس و عصاره آن) خاصیّت ضد عفونی کنندگی دارند. این مواد در صنایع آرایشی و بهداشتی کاربرد داشته و از آن ها در تهیه شامپو، کرم و محلول های آرایشی جهت حفاظت پوست و مو استفاده می شود.

رازک در اکثر کشورهای اروپایی، آمریکا، شیلی و حتی استرالیا در سطوح وسیعی کشت می شود.

 

تولید رازک در تعدادی از کشورها

تولید رازک در تعدادی از کشورها

 

منبع:

امیدبیگی، رضا. ۱۳۹۲. تولید و فرآوری گیاهان دارویی. جلد سوم. انتشارات به نشر (انتشارات آستان قدس رضوی). صفحات ۳۲۳-۲۸۲.