تعریف KI و RI

شاخص KI یا Kovats Index در ابتدا برای تحلیل‌هایی که با دمای ثابت (ایزوترمال) انجام می‌شدند توسعه داده شد. در این روش، شاخص براساس زمان بازداری ترکیب موردنظر و مقایسه آن با زمان بازداری یک سری از n-آلکان‌ها (آلکان‌های زنجیره‌ای متوالی مانند هگزان، هپتان و…) در یک دمای ثابت محاسبه می‌شود. از سوی دیگر، RI یا Retention Index نسخه‌ی توسعه‌یافته‌ی KI است که برای شرایط برنامه‌ریزی دمایی (دمایی که طی زمان افزایش می‌یابد) طراحی شده است. امروزه تقریباً تمام دستگاه‌های GC-MS با برنامه‌ی دمایی کار می‌کنند، بنابراین استفاده از RI رایج‌تر است.

تفاوت‌های کاربردی

در روش‌های کلاسیک که دمای ستون در طول آزمایش ثابت نگه داشته می‌شد، استفاده از KI دقیق و قابل اعتماد بود. اما در روش‌های مدرن که دما به تدریج افزایش پیدا می‌کند (Temperature Programmed GC)، استفاده از KI دقیق نیست. در این شرایط، RI که محاسبات آن تغییرات دمایی را در نظر می‌گیرد، نتایج بسیار دقیق‌تر و قابل اعتمادتری ارائه می‌دهد. به همین دلیل در تحلیل‌های امروزی اسانس‌ها، RI بیشتر از KI مورد استفاده قرار می‌گیرد.

دقت و منابع مرجع

شاخص KI برای شرایط دمای ثابت بسیار دقیق است ولی برای روش‌های برنامه دمایی امروزی مناسب نیست. در مقابل، RI دقت بیشتری در شرایط واقعی آزمایشگاهی دارد. امروزه کتابخانه‌ها و دیتابیس‌های بزرگی مانند NIST و Wiley وجود دارند که مقادیر RI ترکیبات مختلف را برای شرایط دمایی برنامه‌ریزی‌شده گزارش کرده‌اند و به راحتی قابل تطبیق با نتایج GC-MS اسانس‌ها هستند.

نکته مهم در استفاده عملی

در بعضی از مقالات علمی ممکن است هنوز واژه‌ی KI استفاده شود، درحالی‌که در واقع منظور همان RI است (به خصوص اگر دستگاه با برنامه‌ی دمایی کار کرده باشد). این موضوع می‌تواند باعث سردرگمی شود، بنابراین هنگام مطالعه‌ی منابع باید دقت کرد که روش کروماتوگرافی چگونه بوده است.