رازیانه گیاهی است علفی و چندساله که منشأ آن نواحی مدیترانه و جنوب اروپا گزارش شده است. این گیاه دارای گونه های متنوعی است که از نظر کیفیت و کمیّت موادّ مؤثره، متفاوت می باشند.

رازیانه با نام علمی (Foeniculum vulgare MILL) از قدیمی ترین گیاهان ادویه ای است. مردم یونان و روم باستان خواصّ دارویی رازیانه را می دانستند و از آن برای درمان برخی بیماری ها استفاده می کردند. در اکثر فارماکوپه ها خاصیّت دارویی میوه رازیانه مورد تاکید قرار گرفته است. میوه این گیاه بویی مطبوع دارد که به بوی انیسون شبیه است.

امروزه در صنایع داروسازی از موادّ مؤثره رازیانه برای مداوای سرفه، دل درد و مادّه ای که باعث تسهیل در هضم غذا می گردد، استفاده می کنند. از دم کرده میوه های این گیاه برای درمان دل دردهای نوزادان (از نوع اسپاسم) استفاده می شود. موادّ مؤثره میوه های این گیاه، سبب تحریک در تولید شیر مادران شیرده نیز می شود.

اسانس رازیانه در صنایع داروسازی، صنایع نوشابه سازی، صنایع غذایی و صنایع بهداشتی و آرایشی موارد استعمال فراوانی دارد.

تمام پیکر گیاه حاوی اسانس است. مقدار اسانس در قسمت های مختلف متفاوت است. مقدار متوسط اسانس میوه و برگ ها، ۱ تا ۱/۵ درصد و در ریشه ۰/۶ تا ۰/۷ درصد است، درحالی که مقدار آن تنها در میوه به ۲ تا ۶ % می رسد. در میوه، ترکیبات دیگری نظیر پروتئین (۱۸ تا ۲۰%) و چربی (۱۲ تا ۱۸%) نیز وجود  دارد.

اسانس رازیانه از بیش از سی نوع ترکیبات ترپنی یا ترپنوئیدی تشکیل شده است. مهمترین این ترکیبات عبارتنداز: «آنتول»، «فنکون»، «استراگول» و «متیل کاویکول».

در حال حاضر، در اکثر نقاط جهان، مثلاً در جنوب و مرکز اروپا، کشورهای آسیایی (هند، ژاپن و چین) و بسیاری از کشورهای آفریقایی همچنین در برزیل و آرژانتین، زمین های زراعی وسیعی زیر کشت رازیانه قرار می گیرند.

 

ترکیبات اسانس میوه در واریته های مختلف رازیانه

رازیانه

 

منبع:

امیدبیگی، رضا. ۱۳۹۲. تولید و فرآوری گیاهان دارویی. جلد دوم. انتشارات به نشر (انتشارات آستان قدس رضوی). صفحات ۶۹-۷۷.