محصول زراعی یک گیاه دارویی از نظر اقتصادی زمانی مقرون به صرفه است که مقدار متابولیت های اولیه و ثانویه آن به حد مطلوب رسیده باشد. با انتخاب عوامل محیطی و ارقام مناسب می توان به حداکثر محصول دست یافت.

موارد زیر را به عنوان عواملی که در بیوسنتز متابولیت های ثانوی مؤثراند، باید در نظر داشت:

۱- ممکن است یک نوع ماده مؤثره در گونه های گیاهی متفاوتی که نیازهای اکولوژیک مختلفی نیز دارند، با مقادیر و کیفیت های متفاوت به وجود آید. به بیان دقیق تر، مثلاً ممکن است بیوسنتز یک نوع ماده مؤثره در گیاهان رطوبت دوست (Hydrophyte) یا خشکی دوست (Xerophyte) هر دو انجام گیرد. بنابراین، در مورد هر گونه گیاه و حتی در مورد هر یک از ارقام یک گونه، مطالعه اثر عوامل محیطی بر کمیّت و کیفیت تولید ماده مؤثره مورد نظر (مثلاً: استروئیدها، لینالول و…) کاملاً ضروری است.

۲- مطالعات شیمیوتاگزونومی یا طبقه بندی گیاهان براساس مواد شیمیایی آن ها، از نظر ارزیابی کمیّت و کیفیت تولیدات متابولیتی، مقام و نقش خاص و مهمی دارد و همواره باید مد نظر قرار گیرد. مثلاً تمایز بین افراد داخل یک گونه از نظر کمیّت و کیفیت تولیدات مذکور، همواره باید مورد توجه باشد.

۳- تأثیر عوامل زیست محیطی در تولید مواد مؤثره گیاهان دارویی، بسیار پیچیده و مبهم است. کمیّت و کیفیت موادّ مؤثره گیاهان دارویی در مراحل مختلف رشد گیاه (اونتوژنی (Ontogeny)) نیز متفاوت است.

 

 عوامل محیطی محل رویش گیاهان دارویی در سه محور زیر بر آن ها تأثیر می گذارد:

۱- تأثیر بر مقدار کلّی مادّه مؤثره گیاهان دارویی

۲- تأثیر بر عناصر تشکیل دهنده مواد مؤثره

۳- تأثیر بر مقدار تولید وزن خشک گیاه

 

 

مواد مؤثره

تأثیر عوامل محیط رویش بر تولیدات متابولیتی گیاهان دارویی

 

 

 

منبع:

امیدبیگی، رضا. ۱۳۹۲. تولید و فرآوری گیاهان دارویی. جلد اول. انتشارات به نشر (انتشارات آستان قدس رضوی). صفحات ۱۵۱-۱۵۴