معرفی کلی مرکز

«مستدامه» (Mustadamah) (المرکز الوطنی لأبحاث وتطـویر الزراعـه المستـدامه (استدامه)) یک مرکز ملی پژوهشی و توسعه‌ای در حوزهٔ کشاورزی پایدار در عربستان سعودی است که با هدف انجام تحقیقات کاربردی، توسعهٔ فناوری‌های نوین و ارائهٔ راه‌حل‌های علمی برای کشاورزی سازگار با اقلیم خشک تأسیس شده است. این مرکز در سال ۲۰۱۱ با همکاری وزارت محیط‌زیست، آب و کشاورزی و دانشگاه ملک سعود پایه‌گذاری شد و در سال ۲۰۱۷ در وادی تکنولوژی ریاض فعالیت رسمی خود را آغاز کرد. در سال ۲۰۱۹ نیز به موجب تصمیم شورای وزیران، به عنوان یک مرکز مستقل با شخصیت حقوقی ویژه سازمان‌دهی شد و زیر نظر هیئت مدیره‌ای به ریاست وزیر محیط‌زیست، آب و کشاورزی اداره می‌شود.

چشم‌انداز، مأموریت و اهداف

چشم‌انداز «مستدامه» تبدیل‌شدن به مرجع ملی پیشرو در نوآوری و پژوهش در زمینهٔ کشاورزی پایدار و ایفای نقش کلیدی در تحقق امنیت غذایی و اهداف چشم‌انداز ۲۰۳۰ عربستان است. مأموریت مرکز بر انجام پژوهش‌های کاربردی، توسعهٔ تکنولوژی‌های قابل‌استفاده توسط کشاورزان، کاهش مصرف آب و انرژی، بهبود کیفیت و عملکرد محصولات و ارائهٔ مبانی علمی برای سازگاری کشاورزی با تغییر اقلیم مبتنی است. اهداف راهبردی مرکز شامل افزایش بهره‌وری، کاهش ضایعات، توسعهٔ سیستم‌های تولیدی مقاوم نسبت به اقلیم شدید، و انتقال فناوری‌های نوین به بخش کشاورزی کشور است.

زیرساخت‌ها و امکانات

«مستدامه» دارای یکی از پیشرفته‌ترین مجموعه‌های آزمایشی کشاورزی در منطقه است و شامل گلخانه‌های کم‌تکنولوژی و پربازده با سیستم‌های حرفه‌ای کنترل اقلیم و تغذیه، آزمایشگاه‌های آنالیز خاک، بافت گیاه و آب، سامانه‌های دیجیتال برای پایش داده‌های اقلیمی و زراعی، و همچنین فضاهای آموزشی مجهز برای دوره‌ها و کارگاه‌های تخصصی است. این زیرساخت‌ها امکان آزمایش و توسعهٔ فناوری‌های نوین را در شرایط واقعی اقلیم گرم و خشک عربستان فراهم می‌سازد.

محورهای اصلی فعالیت

فعالیت‌های اصلی «مستدامه» بر چهار محور متمرکز است: نخست، توسعهٔ کشاورزی گلخانه‌ای با هدف افزایش عملکرد، بهبود کیفیت محصول و تنظیم دقیق پارامترهای اقلیمی؛ دوم، ارتقای بهره‌وری آب از طریق ارزیابی فناوری‌های آبیاری پیشرفته، بازچرخانی آب و بررسی اثر نور و تراکم کاشت بر مصرف آب؛ سوم، حمایت از امنیت غذایی و تدوین راهکارهای سازگاری با تغییر اقلیم از طریق معرفی محصولات کم‌مصرف و با ارزش افزودهٔ بالا؛ و چهارم، آموزش و ارائهٔ خدمات مشاوره‌ای شامل دوره‌های تخصصی، تحقیق‌های قراردادی و همکاری با نهادهای ملی و بین‌المللی در زمینهٔ رشد کشاورزی پایدار.

محصولات و گیاهان هدف

«مستدامه» بر گروهی از محصولات راهبردی تمرکز دارد که برای کشت در گلخانه و شرایط اقلیمی عربستان مناسب‌اند. گوجه‌فرنگی، خیار، فلفل و سبزیجات برگی از مهم‌ترین محصولات مورد پژوهش هستند و بر مدیریت تغذیه، آبیاری، نور و انتخاب رقم تمرکز می‌شود. از شاخص‌ترین پروژه‌های مرکز، طرح بومی‌سازی زعفران است که در مناطق ریاض، القصیم، تبوک و الباحه اجرا می‌شود و شامل تعیین تاریخ کاشت مناسب، تراکم و عمق کاشت، و استفاده از گلخانه‌های سرد و نیمه‌سرد برای افزایش عملکرد و کیفیت است. همچنین پژوهش‌هایی در مورد توت‌فرنگی، میوه‌های ریز و برخی محصولات سازگار با اقلیم بیابانی انجام می‌شود.

همکاری‌ها و جایگاه بین‌المللی

مستدامه از طریق همکاری با وزارت محیط‌زیست، دانشگاه ملک سعود، شرکت سابک و مجموعه‌ای از سازمان‌های بین‌المللی و شرکت‌های متخصص، به‌ویژه در پروژه‌های مشترک با NEOM/TOPIAN، شبکه‌ای گسترده از انتقال و بومی‌سازی فناوری ایجاد کرده است. این همکاری‌ها موجب تقویت جایگاه مرکز در منطقه و مشارکت فعال آن در توسعهٔ راه‌حل‌های نوین کشاورزی پایدار در سطح جهانی شده است.