دو گونه اسطوخودوس در دنیا عمدتا مورد کشت و فرآوری قرار می گیرند: اسطوخودوس اصلی یا حقیقی (Lavender: Lavandula angustifolia – L. officinalis) و اسطوخودوس دو رگ (Lavandin: L. intermedia – L. hybrida). در منابع داخلی به اسطوخودوس اصلی، اسطوخودوس فرانسوی نیز گفته می شود ولی در منابع خارجی موارد متناقض کاربرد اصطلاح اسطوخودوس فرانسوی یا انگلیسی برای این گونه به چشم می خورد (بیشتر انگلیسی گفته می شود). بنابراین نامگذاری بصورت اصلی و دو رگ سبب رفع این مشکل خواهد شد. اسطوخودوس دو رگ حاصل تلاقی دو گونه L. angustifolia و L. latifolia (اسطوخودوس پرتقالی) است.

اسطوخودوس اصلی گیاهی است با قامت کوتاه‌تر (حدود ۳۰ تا ۶۰ سانتی‌متر) و گل‌آذین‌هایی متراکم و خوش‌ساخت. برگ‌های آن باریک‌تر و گیاه به‌طور کلی جمع‌وجورتر است. در مقابل، اسطوخودوس دورگ گیاهی با رشد قوی‌تر و قامتی بلندتر (تا حدود ۱۲۰ سانتی‌متر) است که گل‌آذین‌هایی بلندتر، منشعب‌تر و گسترده‌تر دارد. برگ‌های آن نیز عموماً پهن‌تر و رنگشان نقره‌ای‌تر است. این ویژگی‌ها باعث می‌شوند اسطوخودوس دورگ برای کشت‌های صنعتی و برداشت مکانیزه اسانس مناسب‌تر باشد. به بیان دیگر، اسطوخودوس دو رگ دارای بوته های درشت تر، زمان گلدهی طولانی تر، عملکرد گل بالاتر و ساقه های گل دهنده چند شاخه است ولی دیرتر از اسطوخودوس حقیقی شروع به گلدهی می کند. عملکرد اسانس این گونه تا سه برابر بیشتر از اسطوخودوس اصلی می تواند باشد که سبب می شود در بازار با قیمت پایین تری تجارت شود و در محصولات با قیمت پایین تر استفاده گردد. اسطوخودوس اصلی دارای اسانس کمتر، گران قیمت تر و مورد توجه صنایع عطرسازی فاخر است.

اسطوخودوس اصلی دارای ساختار ژنتیکی دیپلوئید (۲n=18) است و توانایی تولید بذر دارد، در حالی که اسطوخودوس دورگ به‌دلیل ساختار ژنتیکی ترپیلوئید (۲n=27) و عقیم است و صرفاً از طریق قلمه‌زنی قابل تکثیر می‌باشد. این ویژگی، اسطوخودوس دورگ را به یک گیاه کاملاً زراعی و کنترل‌شده تبدیل کرده است.

تفاوت دیگر این دو گونه در کیفیت اسانس آنها از لحاظ مقدار ترکیب کامفور می باشد. در اسانس اسطوخودوس اصلی کمتر از ۱ درصد کامفور وجود دارد (رایحه شیرین و ملایم) ولی اسانس اسطوخودوس دو رگ دارای ۶ تا ۱۰ درصد کامفور است (رایحه تند و قوی). در نتیجه اسانس اسطوخودوس اصلی کاربرد عطرسازی بیشتری دارد ولی اسانس اسطوخودوس دو رگ در محصولات دارویی، دورکننده حشرات، شوینده ها یا اسپری مطبوع کننده هوا به کار می رود. به بیان دیگر، اسانس اسطوخودوس اصلی دارای مقادیر بالایی از ترکیبات آرام‌بخش مانند لینالول (۲۰ تا ۴۵ درصد) و لینالیل استات (۲۵ تا ۴۶ درصد) است که موجب بویی لطیف، شیرین و گل‌مانند می‌شود. در مقابل، اسانس اسطوخودوس دورگ حاوی مقادیر قابل‌توجهی از کامفور (۶ تا ۱۰ درصد)، ۱,۸-سینه‌ئول و بورنئول است.

اصطلاح «اسطوخودوس فرانسوی» می‌تواند به دو گونه متفاوت اشاره داشته باشد که باعث سردرگمی می‌شود. در منابع گیاه‌شناسی، این عنوان به Lavandula dentata اطلاق می‌شود، گیاهی زینتی با برگ‌های دندانه‌دار و اسانس ضعیف‌تر. اما در برخی منابع فارسی و تجاری، به اشتباه Lavandula angustifolia را که گونه‌ی دارویی و عطری باکیفیت است، «فرانسوی» می‌نامند چون به‌طور گسترده در جنوب فرانسه کشت می‌شود و همین موضوع موجب ایجاد خطا در تشخیص نام شده است.

جمع بندی نهایی:

اسطوخودوس اصلی (Lavandula angustifolia، مترادف: L. officinalis, L. vera) با نام‌هایی مانند True Lavender و English Lavender شناخته می‌شود و کاربرد دارویی و عطری دارد.
اسطوخودوس دورگ (Lavandula × intermedia، مترادف: L. hybrida, L. hortensis) با نام‌هایی مانند Lavandin و Dutch Lavender شناخته می‌شود و برای تولید صنعتی اسانس استفاده می‌گردد.

ارقام برتر اصلاح شده اسطوخودوس اصلی عبارتند از: Hidcote، Munstead، Peter Pan و Royal Purple

ارقام برتر اصلاح شده اسطوخودوس دو رگ عبارتند از: Grosso، Super، Sussex، Soumian و Abrialis