تأثیر گواهی‌نامه ارگانیک بر رقابت‌پذیری شرکت‌های صادرکننده گیاهان دارویی

(مطالعه موردی: کشور اوکراین)

منبع:

Boiko, D. (2025). The impact of organic certification on the competitiveness of companies exporting medicinal plants. European Journal of Innovations in Nonprofit and Industrial Organizations, 2(2), 1–۹. https://www.eujini.org.pl

چکیده

اهمیت مطالعه: اهمیت این پژوهش ناشی از افزایش تقاضای بازار بین‌المللی برای ایمنی، شفافیت و قابلیت ردیابی محصولات گیاهی است، که موجب می‌شود صادرکنندگان اوکراینی مواد اولیه دارویی بدون برخورداری از گواهی‌نامه ارگانیک شناخته‌شده بین‌المللی، قادر به رقابت مؤثر نباشند. در عین حال، این بخش با مشکلاتی مانند عدم انطباق مقررات، هزینه‌های بالا و محدودیت در دسترسی به فرایندهای گواهی‌نامه‌گیری مواجه است که ادغام تولیدکنندگان اوکراینی در کانال‌های فروش را با مانع روبرو می‌سازد.

هدف مقاله: هدف این مقاله، تبیین تأثیر گواهی‌نامه ارگانیک بر شکل‌گیری رقابت‌پذیری شرکت‌های صادرکننده گیاهان دارویی، با در نظر گرفتن عوامل اقتصادی، نهادی و فناورانه در بستر وضعیت جهانی کنونی است.

روش‌شناسی پژوهش: پایه روش‌شناسی مقاله، تحلیل محتوای استانداردهای بین‌المللی (EU Organic، USDA NOP، Bio Suisse، Naturland)، تحلیل آماری پویایی صادرات طی سال‌های ۲۰۰۶ تا ۲۰۲۳، تحلیل تطبیقی شاخص‌های قیمتی محصولات دارای گواهی‌نامه و بدون آن، و همچنین تعمیم مطالعات موردی از صادرکنندگان اوکراینی و داده‌های گزارش‌های رسمی TRACES، Organic Standard و FiBL استوار است.

یافته‌های پژوهش: گواهی‌نامه ارگانیک تأثیرات چندگانه‌ای بر شرکت‌های صادرکننده دارد. از جمله مهم‌ترین پیامدها، افزایش قیمت بین ۱۵ تا ۲۵ درصد، کاهش نرخ بازگشت کالا در مرز به زیر ۰.۵ درصد، دسترسی به کانال‌های فروش جدید، و مشارکت در مناقصات شرکت‌های داروسازی معتبر اروپایی است. علاوه بر آن، شرکت‌هایی که موفق به اخذ گواهی‌نامه می‌شوند، امکان ثبت در سیستم TRACES و حضور در زنجیره‌های تأمین پایدار را به‌دست می‌آورند. در نتیجه، صادرات گیاهان دارویی اوکراین از سال ۲۰۰۶ تا ۲۰۲۳ از ۲ هزار تن به بیش از ۵ هزار تن افزایش یافته و درآمد ارزی از ۳.۳ میلیون دلار به حدود ۲۰ میلیون دلار رسیده است. بطورمثال شرکت Zhivana Organics پس از دریافت گواهی EU Organic و Naturland، برنامه‌هایی برای حمایت از کشاورزان خُرد در مناطق روستایی اجرا کرده است. بیش از ۱۸۰ کشاورز از مشاوره‌های زراعی و قراردادهای تضمینی فروش بهره‌مند شدند. همچنین، با آموزش ۲۵۰ زن کارگر در بخش جمع‌آوری گیاهان خودرو و احداث واحد خشک‌کن محلی، تأثیرات اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی مثبتی ایجاد شده که نمونه‌ای موفق از اثر چندبعدی گواهی‌نامه است.

نوآوری علمی: برای نخستین‌بار، اثرات کمی و کیفی گواهی‌نامه ارگانیک در زمینه صادرات گیاهان دارویی اوکراین جمع‌بندی شده، موانع دسترسی به بازارهای ارگانیک ساختاربندی شده، و سازوکارهای عملی برای تقویت موقعیت بازار تولیدکنندگان کوچک و متوسط از طریق ابزارهای گواهی‌نامه‌ای ارائه شده‌اند.

نتیجه‌گیری: ثابت شد که گواهی‌نامه، ابزاری کلیدی برای تقویت رقابت‌پذیری بین‌المللی صادرکنندگان گیاهان دارویی اوکراین است. اجرای موفق راهبردهای گواهی‌نامه‌گیری نیازمند مشارکت حمایت‌های دولتی، حمایت نهادی، توسعه همکاری و افزایش آگاهی تولیدکنندگان از مزایای صادرات با گواهی‌نامه است.

چشم‌انداز پژوهش‌های آتی: پیشنهاد می‌شود مطالعات آتی به بررسی دقیق‌تر سازوکارهای خوشه‌سازی تولید ارگانیک، اثرات اقتصادی-اجتماعی بلندمدت مشارکت خانوارها در کشت گیاهان دارویی دارای گواهی‌نامه، و ارزیابی ظرفیت پیاده‌سازی راهکارهای دیجیتال برای قابلیت ردیابی و نظارت بر گواهی‌نامه متمرکز شوند.