به گزارش  شبکه خبری آموزشی گیاهان دارویی به نقل از گروه وبگردی باشگاه خبرنگاران جوان؛ گیاهان تلخ مزه فراوانی وجود دارد که خواص دارویی بی نظیری را بدنبال خود به یدک می‌کشند و می‌توانند در درمان بیماری‌ها موثر باشند که یکی از این گیاهان تلخ مزه، تلخه است.

تلخه یا تلخک Rhaponticum repens را بیشتر بشناسیم

تلخه (نام علمی: Rhaponticum repens، هم‌نام‌ها: Acroptilon repens و Leuzea repens) که به نام عمومی «کپ‌ویید روسی» شناخته می‌شود، یک گونه از گیاهان چندساله با ریشه‌های خزنده و بوته‌ای است که ارتفاع آن تا ۸۰ سانتی‌متر می‌رسد.

ساقه‌ها و برگ‌ها به طور دقیق پوشیده از تارهای ابریشمی هستند و با گذشت زمان بدون تار شده و سبز می‌شوند. برگ‌های رزتی این گیاه به صورت بیضی‌شکل و با لبه‌های پیچیده تا کامل هستند و عرض آنها ۲–۳ سانتی‌متر و طولشان ۳–۸ سانتی‌متر می‌باشد. برگ‌های پایین‌تر ساقه کوچکتر و با لبه‌های پیچیده هستند؛ برگ‌های بالایی به‌طور چشمگیری کاهش می‌یابند و بی‌دم هستند و لبه‌هایشان دندانه‌دار یا کامل می‌باشند.

گل‌آذین‌ها در انتهای شاخه‌ها به‌صورت خوشه‌ای هستند و گل‌ها به رنگ صورتی تا بنفش می‌باشند. گل‌های حاشیه‌ای بزرگ نمی‌شوند. برگ‌های پوشش‌دهنده بیرونی و میانه پهن و خط‌خطی بوده و با نوک‌های گرد به‌طور صاف هستند؛ برگ‌های درونی باریک‌تر با نوک‌های پرزدار می‌باشند. پاپوس (پوشش دانه) وجود دارد و پرزها ۶–۱۱ میلی‌متر طول دارند. میوه به صورت آچن سفید مایل به خاکی با خطوط کمی برجسته است.

کپ‌ویید روسی یک گیاه چندساله با ریشه‌های عمیق و عمر طولانی است. برخی از این گیاهان ممکن است بیش از ۷۵ سال عمر کنند. این گیاه در مزارع کشت‌شده، باغات، چراگاه‌ها و حاشیه جاده‌ها به‌صورت دسته‌دسته رشد می‌کند.

کپ‌ویید روسی بومی اوراسیا است و در اواخر قرن نوزدهم به آمریکای شمالی معرفی شد. این گیاه در سایر مناطق، به ویژه در غرب ایالات متحده، گسترش یافته است و تنها در جنوب شرقی ایالات متحده یافت نمی‌شود.

تلخه (Russian knapweed) با نام علمی Rhaponticum repens گیاهی است چند ساله، تلخ مزه و جزو گیاهان هرز صیفی کاری ها، باغ‌ها و زمین‌های بایر است. این  دارای ریشه راست و عمیق است.

ارتفاع تلخه گاهی به نیم متر می‌رسد، ساقه‌های آن راست و حاوی انشعابات متعددی است و انتهای ساقه به گل آذین تخم مرغی شکل ختم می‌شود که رنگ آن صورتی یا بنفش است.

روی برگ‌ها و ساقه‌ها کرک‌های نرمی به رنگ خاکستری وجود دارد. رستنگاه این گیاه  اطراف تهران – کرج – کردستان – خراسان و بسیاری از نقاط است.

نام‌های دیگر این گیاه؛  تلخ بن،  مامکه، مامکه سفید، قورِزَه، تلخک و بوزونداک است.

سمیت گیاه تلخه و مسمومیت دام با آن

اختلال حرکتی مشابه بیماری پارکینسون به نام «نیکروپالیدال انسفالومالاسیا» یا «بیماری جویدن»، در اسب‌هایی که برای مدت طولانی از کپ‌ویید روسی تغذیه کرده‌اند، ایجاد می‌شود. یک لاکتون سسکوی‌ترپن به نام «رپین» در گیاه وجود دارد که احتمالاً مسئول این سمیت است

تغذیه طولانی مدت از این گیاه در حیوانات تک سمی (مانند اسب و الاغ و قاطر و گورخر) موجب شکل‌گیری بیماری برگشت‌ناپذیر مغزی به نام انسفالومالاسی نیگروپالیدال (Nigropallidal encephalomalacia) می‌شود که در آن ناحیه نیگروپالیدال مغز نرم شده و از بین می‌رود.

تخریب این قسمت موجب از بین رفتن توانایی دام برای جویدن غذا می‌شود. رخداد این بیماری از ایالات متحده آمریکا – آرژانتین – استرالیا گزارش شده‌است.

ویژگی‌های گیاه تلخه

تلخه گیاهی است دولپه‌ای و از خانواده کاسنیان، که برگ‌های ساده، بدون پایه، و رنگ سبز آن به دلیل وجود کرک متمایل به خاکستری شده‌اند. شکل برگ‌های ناحیه تحتانی ساقه باریک و کشیده و حاشیه آن‌ها دندانه دار است، ولی برگ‌هایی ناحیه فوقانی معمولاً کوچکترند و شکل آن‌ها هم بر خلاف برگ‌های پایینی درشت و فاقد دندانه است.

ساقه تلخه طویل و انشعابات آن از سطح خاک شروع می‌شود و تباحدی روی خاک می‌خزد.

گل‌آذین این گیاه مرکب (کاپیتول) است.

کاپیتول‌ها تخم مرغی شکل و معمولاً از کاپیتول گل گندم کوچکترند. هر یک از آن‌ها از چندین گلچه صورتی رنگ، که ظاهراً با هم مشابه هستند، تشکیل یافته‌است. هر کاپیتول به وسیله برگه‌های اصلی و فرعی سخت پوشیده شده‌است.

گلچه‌های تلخه نیز مانند سایر گیاهان این تیره دارای تخمدان تحتانی است. هر یک از گلچه‌ها پنج گلبرگ دارد که به یکدیگر پیوسته‌اند و جام لوله‌ای شکلی را به وجود می‌آورند.

نافه نیز از پنج پرچم تشکیل شده که میله‌های آزاد دارد و به جدار گلچه متصل است. بساک آن‌ها به هم پیوسته‌است و خامه مادگی از داخل آن عبور می‌کند.

میوه تلخه آکن و از یک خانه تشکیل شده‌است که داخل آن یک دانه آزاد وجود دارد.

خواص‌های دارویی گیاه تلخک

۱. برگ‌های این گیاه مانند برگ سنا ضد یبوست است.

۲. برای ناراحتی‌های معده از این گیاه می‌توان استفاده کرد.

۳. برای جلوگیری از ترشحات زیاد کیسه صفرا از جوشانده سرشاخه‌های ریشه جوان این گیاه استفاده شود.

۴. دانه این گیاه سمی است با احتیاط مصرف شود.

۵. جهت ترشحات سفید و زرد مهبل خانم‌ها و قطع ترشحات عادت ماهانه از گل‌های نارس و غنچه‌های نوع سوخورای ژاپنی این گیاه می‌توان استفاده کرد.

۶. برای قطع و خروج اخلاط خونی ریه از دم کرده غنچه‌های این گیاه می‌توان استفاده کرد.

۷. جهت کاهش فشارخون از جوشانده گل‌های خشک سوخورای ژاپنی می‌توان استفاده کرد.

۸. جهت جلوگیری از خونریزی بواسیر و زخم‌های روده‌ای از دمکرده گل‌های سوخورای ژاپنی می‌توان استفاده کرد.

۹. میوه این گیاه کرم‌ کش و ضد باکتری می‌باشد.

۱۰. جهت تسکین درد دندان برگ‌های این گیاه را ساییده روی دندان بگذارند.

۱۱. به علت سمی بودن این گیاه باید تحت نظر پزشک مصرف شود.