مسلماً، پس از چند شب نخوابیدن، بی خوابی روی فعالیت های روزانه و خلق و خو اثر می گذارد. گاهی اوقات، علت بی خوابی مشخص است. نباید این موضوع را بزرگ کرد. شب ها زمان قبل از خواب را باید با آرامش گذراند. نباید خیلی زود به رختخواب بروید. تشریفات و ریتم خواب را مجدداً از سر بگیرید. باید سعی کنید علت را بفهمید و به بدنتان زمان بدهید که عادت کند. یک داروی خواب آور می تواند برای پشت سر گذاشتن این شرایط گذرا و البته دشوار، کمک کننده باشد، اما مصرف این داروها نباید به یک عادت برای خواب تبدیل شود.

• بی جهت به رختخواب نروید
زمانیکه خواب به سراغتان نمی آید، بی جهت در رختخواب نمانید و به این سو و آن سو غلت نزنید. بهتر است برخیزید و کارهای آرام بخش انجام دهید تا به مرز خواب برسید. در این زمان از فعالیت های تحریک کننده، اجتناب کنید. (فعالیت شدید بدنی در این زمان بی خوابی را تشدید می کند.)

• محیط را آرمش بخش کنید
محیط خواب و آرامش خود را لذت بخش کنید. درجه حرارت را زیاد بالا نبرید. تا حد ممکن سکوت ایجاد کنید. سعی کنید اتاق خواب تاریک یا نوری بسیار ضعیف، بسته به تمایل شما وجود داشته باشد. از پتوهای مناسب و لطیف استفاده کنید. از راحت بودن تشک مورد استفاده نیز مطمئن شوید.

• سیر یا گرسنه نخوابید
اگر معده شما خالی است، قبل از خواب مقدار کمی مواد خوراکی مصرف کنید. مصرف مقادیر زیادی غذا، به خصوص قبل از خواب، یا خالی بودن بیش از حد معده و احساس گرسنگی سبب اختلال در خواب شما می شود.

• یک راهکار طلایی برای خواب
افزایش میزان نرمش در طول روز، نوشیدن شیر گرم پیش از رفتن به رختخواب و مصرف گیاهانی نظیر سنبل الطیب و بابونه، می تواند به افراد کمک کند تا شب آسانتر به خواب بروند. بروز مشکل برای خواب، بیشتر به دنبال بروز فشارهای عصبی و نگرانی های شدید به وجود می آید. دیگر عواملی که این عارضه را به دنبال دارند شامل بیماری های فیزیکی که دردهای شدید را به همراه دارند. سروصداهای محیط کافئین، الکل، عوارض ناشی از مصرف برخی داروها، افسردگی و شیفت های کاری شبانه است. اگر افراد در طول روز فعالیت بدنی شدیدی انجام و بسیار خسته شوند، این روند می تواند آنها را به هنگام شب و خوابیدن با مشکل مواجه کند.

• داروهای خواب آور معجزه نمی کنند
داروی خواب آور، هر چه باشد، باید به مدت کوتاه و به شکل محدود و فقط برای چند روز تجویز شوند، تا فرد به آنها خو نگیرد و به تدریج ترکشان کند. پزشکان این داروها را به هیچ وجه برای کودکان تجویز نمی کنند. زمانیکه بی خوابی مزمن شود، درمان دارویی بی فایده است و استفاده از داروها بیشتر می شود. در این شرایط مشورت با یک متخصص ضروری است. 

• تشریفات قبل از خواب
باید اصول بهداشتی را به درستی رعایت کنید. شامتان باید سبک باشد. از انجام فعالیت های مهیج، چه ورزشی و چه فکری، از ساعت ۵ بعدازظهر به بعد اجتناب کنید. نباید به خاطر یک شب بدون خواب دغدغه داشته باشید و مدام با خود فکر کنید که این لحظه یا لحظه دیگر خوابم می برد. این فکر و خیال ها خود عاملی می شود برای بی خوابی! اتاق خوابتان باید دمای مناسبی داشته باشد، نه خیلی گرم و نه خیلی سرد. باید یک سری تشریفات را قبل از خواب انجام دهید تا خوابتان را بازیابید: نوشیدن یک نوشیدنی گرم، خواندن چند صفحه کتاب و… اختصاص دادن تخت خواب فقط برای خوابیدن و اجتناب از انجام کارهای دیگر مانند تماشای تلویزیون در رختخواب یا خوردن چیزی در آن، می تواند مفید باشد. اگر بی خوابی شما از نوع اتفاقی است، باید هر چه سریعتر حل و فصلش کنید.

• دم کرده معجزه گر
برخی از انواع گیاهان و داروهای گیاهی نیز به بهبود خواب کمک می کنند. به طور مثال گیاه سنبل کوهی تاثیر شگفت انگیزی برجای می گذارد. پزشکان معتقدند سنبل کوهی سبب آرامش سیستم عصبی و راحتی بافت ماهیچه ها می شود. بنابراین دم کردن آن در یک قوری چای توصیه می شود. بعضی از روغن ها مانند اسطوخودوس (عطر سنبل) ـ که می توان آنها را از عطاری ها تهیه کردـ برای این امر مفید هستند. این روغن را می توان تبخیر و آن را استشمام کرد. این ماده موجب ریلکس و آرامش بدل می شود و به خوابیدن فرد کمک می کند.

• اسانس خواب آور
از دیر باز بسیاری از مردم عقیده دارند اسانس های اسطوخودوس، مرزنگوش و بهار نارنج آرام بخشند. شواهد علمی نیز این نظر را اثبات می کنند. رایحه این اسانس ها در تولید سروتونین و ماده شیمیایی به وجود آورنده خواب، موثر هستند. این اسانس ها را با ماساژ یا به شکل چکاندن قطره ای بر روی یک شی داغ استشمام کنید و ببینید چقدر در ایجاد آرامش موثرند.

• تغذیه را در درمان بی خوابی دست کم نگیرید
قبل از درمان بی خوابی باید مسائلی از قبیل مشکلات تیروئید، وجود افسردگی، دیابت، عفونت و سطح هموگلوبین خون بررسی شود؛ چرا که وجود هر یک از این عوامل می تواند منجر به ایجاد بی خوابی شود. تغذیه نقش عمده ای در پیشگیری و درمان بی خوابی دارد. زمان مصرف انواع مختلف مواد غذایی نیز حائز اهمیت است. انواع نان، ماکارونی، سیب زمینی، و برنج حاوی مقادیر بالایی کربوهیدرات هستند که در بدن به آرامی هضم و سوخته می شوند. یک عصرانه، حاوی مقادیر بالایی کربوهیدرات و مقادیر کم پروتئین، می تواند فرد را برای داشتن خواب مناسب شبانه آماده کند. موز، انجیر، خرما و گوشت بوقلمون، حاوی مقادیر بالایی اسید آمینه تریپتوفان هستند. تریپتوفان در بدن به سروتونین تبدیل و این ترکیب منجر به ایجاد حالت خواب آلودگی در فرد می شود. شیر نیز مقادیر مناسبی تریپتوفان دارد. همچنین ماست حاوی سروتونین است. به همین علت مصرف هر یک از این مواد غذایی، ساعاتی قبل از خواب شبانه توصیه می شود.

• بعدازظهرها نخوابید
از خواب بعدازظهر بپرهیزید. این امر سبب می شود هنگام خواب شب، کاملاً خسته و آماده خواب باشید. اگر نمی توانید از خواب بعدازظهر صرف نظر کنید، کمتر از یک ساعت و قبل از ساعت سه بعدازظهر بخوابید.

• ساده اما کلیدی
کوشش کنید هر روز، حتی روزهای پایان هفته نیز در یک زمان معین به رختخواب و در یک زمان معین از خواب بیدار شوید؛ حتی اگر خواب کافی نداشته اید. چنین امری باعث می شود بدن شما به یک برنامه معین عادت کند و همین روش آرام آرام سبب بهبودی در سیکل خواب شما خواهد شد.

قبل از رفتن به رختخواب، یک حمام گرم بگیرید و حدود ۱۵ دقیقه کتاب بخوانید و سپس به رختخواب بروید. این کار را مرتب تکرار کنید. این روش به خواب شما کمک می کند. اطاق خواب باید تاریک و بی سرو صدا باشد. اگر چنانچه سرو صدای اطراف مزاحم خواب شماست، با کاربرد Ear Plugs و یا روشن کردن Fan از صدای مزاحم جلوگیری کنید.

اگر در روز به بستر می روید، با پرده یا کرکره های تاریک، اطاق خواب را تاریک کنید. گاهی با اینکه تمام کوشش خود را می کنید، هنوز هم ۳۰ دقیقه پس از رفتن به بستر، هنوز نمی توانید بخوابید. در این شرایط از بستر بیرون بیایید و به اتاق دیگری بروید. حدود ۲۰ دقیقه بعد به بستر برگردید. اگر باز هم پس از ۳۰ دقیقه نتوانستید به خواب بروید، دوباره این کار را تکرار کنید. این روش ها در ابتدا بسیار مشکل به نظر می آیند، اما پس از مدت زمان کوتاهی، سیکل خواب شما تنظیم می شود و سپس بدون هیچ کمکی می توانید به راحتی بخوابید.