بهنام طهماسب پور۱، سعید اهری زاد۲

۱- دانشجوی سابق اصلاح نباتات دانشکده کشاورزی دانشگاه تبریز

۲- استادیار گروه زراعت و اصلاح نباتات دانشکده کشاورزی دانشگاه تبریز

بـــه منظور ارزیابی اثر تنش خشکی بر عملکرد دانه و روغن، اجزای عملکرد، در صد روغن وسایر صفات زراعی ژنوتیپ های مختلف گلرنگ بهاره، آزمایشی در سال زراعــی ۱۳۸۴ درقالب طرح بلوک های کامل تصادفی به صورت فاکتوریل با سه تکرار در شرایط عادی(بدون تنش) و تنش خشکی در دو مرحله شروع ساقه روی و شروع گلدهی با استفاده ازشش ژنوتیپ اجرا شد.

نتایج جدول برآورد پارامترهای ژنتیکی شاخص ها، نشان داد که شاخص های تحمل تنش (STI)  ،  میانگین هندسی بهره وری (GMP) و متوسط بهره وری (MP) دارای وراثت پذیری عمومی بالایی هستند ، همچنین مشخص گردید که شاخصSTI   دارای بیشترین ضریب تغییرات نسبت به دو شاخص برتر دیگر (GMP, MP)  می باشد.

نتایج همبستگی بین شاخص ها،  نشان داد که ژنوتیپ های متحمل به تنش خشکی در مرحله شروع گلدهی به شرایط تنش خشکی در مرحله شروع ساقه روی نیز تحمل دارند. با توجه به نتایج به دست آمده می توان از شاخص های STI ، GMPو MPبرای انتخاب ژنوتیپ های مقاوم به خشکی با توجه به اهداف به نژادی در گلرنگ بهاره استفاده کرد.

بر اساس نتایج به دست آمده ژنوتیپ ۳۴۰۶۹ به عنوان متحمل ترین و در اکثر موارد CART.77.191  به عنوان حساسترین ژنوتیپ به تنش خشکی شناخته شد. یافته های جدول وراثت پذیری عمومی صفات نشان داد که در کلیه شرایط محیطی (محیط واجد و فاقد تنش ) صفات تعداد برگهای یک بوته و زمان شروع گلدهی دارای بیشترین  وراثت پذیری عمومی هستند.

همچنین مشخص گردید که دامنه تغییرات وراثت پذیری عمومی برای صفات عملکرد دانه، تعداد طبق غیر بارور و وزن دانه در طبق بیشترین مقدار و برای صفات تعداد برگهای یک بوته و زمان شروع گلدهی کمترین مقدار می باشد.

بر اساس ضریب تغییرات ژنتیکی، بیشترین دامنه تغییرات ضریب تغییرات ژنتیکی مربوط به صفات عملکرد روغن ، عملکرد دانه، تعداد طبق غیر بارور، تعداد دانه در طبق و کمترین دامنه تغییرات مربوط به صفات وزن هزار دانه، وزن دانه در طبق، زمان ساقه روی، ارتفاع بوته، زمان شروع گلدهی، در صد روغن و فاصله اولین طبق از سطح زمین بود.

به طور کلی نتایج جدول ضریب تغییرات ژنتیکی بیانگر آن است که اولا صفاتی بیشتر تحت تاثیر تنش خشکی  و اثرات محیطی قرار می گیرند که وراثت پذیری عمومی آنها پایین بوده و دامنه تغییرات آنها بالا باشد، ثانیا صفاتی مانند وزن هزار دانه با دارا بودن دامنه تغییرات کمتر، معیار مناسبی برای گزینش ارقام پر محصول می باشند.

برای دریافت اصل مقاله اینجا کلیک کنید.


کلیدواژه ها : , , ,