درختچه ای زیبااست با گلهای آبی مایل به بنفش، برگهای درختچه، شبیه برگ انار بوده روی آنها سبزتر از پشت برگها است. برگهای آن پنجه ای و معمولاً ۵ برگچه دارد، میوه های آن شبیه فلفل سیاه است و بوی خاصی می دهند.

در یونان اغنیس یا chaste، به معنای طاهر، پاک معنا می گردد و در گذشته راهبان هنگام بهار در معابد خود از این گیاه به دلیل تضعیف قوای جنسی وازبین بردن شهوت در مردها استفاده می کرده اند.

میوه گیاه سابقاً تحت نام Semen agni Casti بعنوان تسکین دهنده قوای شهوانی مصرف داشته است.

Vitex agnus-castus پنج انگشت

Vitex agnus-castus پنج انگشت

ترکیبات شیمائی:

فلانووئیدها، اسانس فرار، روغن چرب و ماده هومواورنیتین تأئید شده است.

فارماکولوژی:

Vitex حاوی هورمون نیست، ولی ترشحات هورمونها را تحریک و فعالیت آنها را متعادل می کند. فرمول Vitex تقلیدکننده غده هیپوفیز در مورد هورمونهای Fsh،LH،LTH می باشد. از آنجا که Vitex آگونیست دوپامین است می تواند موجب مهار ترشح پرولاکتین از هیپوفیز قدامی گردد.

این گیاه می تواند تأثیرخود را مطابق با نیاز بدن اعمال کند، برای مثال درسندرم قاعدگی دردناک این گیاه موجب مقابله با آثار ترشح استروژن شده و در علائم پس از یائسگی این گیاه علائم ناشی از کمبود ترشح استروژن را جبران می سازد.

Vitex دارای مواد فیتو استروژن فعال می باشد، این اثر را از طریق نفوذ روی غدد هیپوفیزوهیپوتالاموس انجام داده و در نتیجه هورمون FsH،LH را تعدیل می نماید.

Vitex آنتاگونیست ها لوپیردول است.

موارد مصرف:

دوره پیش یائسگی Perimenopause

Vitexروی غدد هیپوفیز و هیپوتالاموس نفوذ کرده و هورمون FsH،LH را تعدیل نموده، این دو هورمون هیپوفیزی موجب تولید استروژن می شوند و علائم یائسگی را کنترل می کنند. Vitex از مهمترین گیاهانی است که در اروپا در درمان علائم پیش یائسگی به کار می رود.

Pms (سندرم پیش از قاعدگی)

سردرد، اضطراب، اختلال در خواب، تحریک پذیری، عصبانیت، دردپستان، گاهی اسپاسم های شکمی، نفخ، تورم که بطور معمول درتعدادی از زنان قبل از دوره قاعدگی صورت می گیرد معمولاً نشانه افزایش استروژن و کاهش پروژسترن دراین زنان می باشد

.Vitex درمانگر نشانه های مذکور می باشد.

دردپستان (Mustodynia) – اختلالات سیکل قاعدگی

غلظت های بیشتر از سطح فیزیولوژیک پرولاکتین درخون در ترشح گونادوتروپین ها مداخله نموده و موجب اختلال در رشد و تکامل فولیکولی و اوولاسیون شده منجر به عدم تعادل هورمونی می گردد که دراین حال اختلالات سیکل قاعدگی تورم و درد پستان مشاهده می شود.

پرولاکتین با اثر مستقیم روی پستانها ممکن است موجب حساس شدن و درد پستان شود،کاهش سطح پرولاکتین منجر به ترشح گونادوترپین به میزان فیزیولوژیک شده و سیکل قاعدگی را منظم کرده و اثر پرولاکتین روی بافت پستان متوقف می گردد.

از کاربردهای درمانی که برای Vitex نامبرده شده است می توان به هیپرمنوره، پلی منوره، بی نظمی قاعدگی، آمنوره ثانویه، ناباروری، فیبروم رحم، هیپرپرولاکتیمی، کمی شیر، کاهش میل جنسی زنان، آکنه اشاره نمود.

Vitex در طب سنتی

درکتاب مخزن الادویه تحت عنوان Vitex به خصوصیتهای قابض تحلیل برنده، بازکننده گرفتگی های کبدی و مغزی، نیرودهنده، اشتهاآور، بادشکن و ضدنفخ، مفید در قاعدگیهای عقب افتاده و بیماریهای رحمی اشاره گردیده از برگهای گیاه در گذشته قرصهائی تهیه می شده که سه بار در روز تا سه روز پس از زایمان به زنانی تجویز می شده که دچار بی اشتهائی شدید، ضعف و لاغری مبتلا می شده اند.

در کاهش ترشح شیر مادرشیرده، برقراری جریان طبیعی قاعدگی، خشک کردن منی، افزایش تمایلات جنسی در زنان کاربرد داشته است.

شیاف واژینال تهیه شده از برگ و میوه قاعده آور بوده و Sitzbatch آن برای تورم های رحم، مشکلات تخمدانی، واژینیت آتروفیک درمنوپوزها مؤثر است. مقدار مصرف آن ۵ گرم در روز و جهت جلوگیری از عوارض جانبی توصیه شده همراه صمغ عربی یا کتیرا مصرف گردد.


اردوهای گیاهشناسی، کلاس طب سنتی، آموزش گیاهان دارویی در: ((آموزشگاه جوانه سبز))