کشورهایی که تابستان خشک دارند و یا از شرایط اقلیمی معتدل بویژه در قسمت های کوهستانی برخوردارند بستری مستعد برای رویش انواع گیاهان دارویی و صنعتی را در اختیار گرفته اند. ایران در صدر چنین کشورهایی است و از همین رو از زمان هخامنشیان ، به صادرات نوعی گیاه دارویی به نام “هلتیت ” یا “آنغوزه ” به هندوستان مبادرت می ورزیده و از گذشته تا کنون به دلیل تولید و صدور گیاهان کمیاب و ارزشمند دارویی صنعتی مورد توجه کشورهای صنعتی بوده است ؛ کما اینکه بزرگترین کارخانه های ادکلن سازی فرانسه ، از “باریجه ” که عمدتا از ایران تامین می شود، به عنوان ماده اصلی در تهیه عطر و ادکلن استفاده می کنند.با وجود آن که ما به طور متوسط سالانه ۴۳۰۰ تن از این گیاهان را تولید و بیش از۹۰ درصد آن را البته به صورت “فله ” صادر می کنیم و از این طریق برای قریب به ۸۶۰ هزار نفر روز اشتغال ایجاد کرده ایم ؛ در بسیاری موارد قادر به تولید سالانه ۱۰ برابر این میزان و صدور آن به صورت فرآوری شده هستیم که اگر این کار بر پایه روشهای علمی و استاندارد و نیز از کانال های قانونی و صحیح صورت بگیرد، نه تنها درآمد ارزی سرشاری را برای اقتصاد کشورمان به همراه می آورد؛ بلکه با عرضه این محصولات با نام ایران ، می توانیم اعتماد بازارهای بین المللی را که در بسیاری موارد به واسطه سوداگری افراد سودجو خدشه دار شده است به خود جلب کنیم.

در این باره با مهندس جمشید آقازمانی مدیرکل دفتر فنی جنگلهای خارج از شمال سازمان مراتع و جنگلها به گفتگو نشسته ایم.مهندس آقازمانی گیاهان دارویی و صنعتی به چند دسته تقسیم می شوند و چه کاربردهایی دارند؛این گیاهان به ۱۰ دسته تقسیم می شوند : الف ( صمغ های نباتی یا رزین ها که عمدتا مصارف صنعتی دارند ب ( مان های گیاهی که مواد قندی مورد استفاده در شیرینی سازی هستند ج ( کال ها که اسیدتانیک را از آنها می گیرند و هم در تثبیت جوهر و هم در فرآوری نفت در چاههای نفتی کاربرد دارند چ ( انواع ریشه ها همچون شیرین بیان که اصلی ترین محصول صادراتی ماست و۵۰۰۰ نوع مصرف دارویی ، غذایی و صنعتی دارد ح ( پیازها د ( ساقه های زیرزمینی ذ ( میوه ها و دانه ها ازجمله میوه و دانه بنه که روغن تولیدی از آن بسیار ارزشمند است ر ( گلها ز ( سرشاخه ها و برگها س ( سایر اندام ها همچون قارچهای طبیعی و سرخسها میزان تولید سالانه ، ارزش صادرات و همچنین توان بالقوه ما در تولید این گیاهان ارزشمند با توجه به برخورداری از میلیون ها هکتار از زمینها و مراتع مستعد رویش چقدر است؛ تولید سالانه ما به طور متوسط۴۳۰۰ تن است که در سال رقمی معادل ۲ میلیون و۵۰۰ هزار دلار ارزآوری خواهد داشت.البته با وجود توان بالقوه ما در افزایش تولید این گیاهان تا۴۳ هزار تن در سال ، بازارهای جهانی کشش مناسب با جذب این میزان را ندارند؛ چرا که افزایش بی رویه تولید، بدون رعایت اصول علمی و استاندارد و همچنین عدم کنترل بر صادرات این محصولات که عمدتا به علت نداشتن بسته بندی مناسب ، به صورت فله صادر می شوند، کاهش قابل توجه قیمت این محصولات را در بازارهای جهانی به دنبال داشته است یعنی دولت هیچ طرحی را به منظور جلوگیری از برداشت بی رویه سنتی گیاهان در مزارع و مراتع پیاده نکرده است؛ اتفاقا چند سالی است که دولت اجازه برداشت محصول را بدون تهیه طرحی که دربردارنده تکنیک های اصولی برداشت و متضمن کاشت و احیای گیاهان دارویی باشد، نمی دهد بعلاوه مقرر شده است همه صادرکنندگان گیاهان دارویی و صنعتی نیز از سال هشتادودو صرفا از طریق بهره برداری در قالب طرحهای بهره برداری ، سازمان جنگلها و مراتع کشور امکان صدور محصول را داشته باشند.آیا امکان فرآوری محصولات برداشت شده در کشور وجود ندارد تا از صادرات فله محصولات جلوگیری شود و در عین حال بر روند صادرات این محصولات نیز کنترل دقیق تری صورت گیرد؛ ما در بیشتر موارد، توانایی فرآوری و بسته بندی مناسب این محصولات را داریم ؛ اما متاسفانه مسوولان کشور به طور مثال در وزارت نفت اطمینان لازم را به محصولات تبدیلی داخلی ندارند و از سوی دیگر، اگر صادرکنندگان تنها در قالب اتحادیه به صدور این محصولات اقدام کنند، جلوی تقلب و سودجویی های بسیاری که منجر به از دست رفتن اعتماد بین المللی به محصولات تولیدی ما شده است ، گرفته خواهد شد و در عین حال می توان نظارت بیشتری را بر روند صادرات گیاهان دارویی و صنعتی اعمال کرد مانع دیگری که بر سر راه صادرات صحیح و اصولی وجود دارد، رعایت نشدن استانداردهای حاکم بر پروسه تولید این گیاهان در داخل کشور است که مانع از صادرات محصولات در قالب های استاندارد که لازمه اصلی پذیرش در بازارهای بین المللی است می شود و در پایان ما در مرحله ای نیستیم که نیاز به شناخت بازارهای بین المللی برای عرضه محصولات خود داشته باشیم ؛ چرا که محصولات ایران از دیرباز در این بازارها شناخته شده اند، بلکه آنچه نیاز به رسیدگی دقیق دارد، آن است که تولیدکنندگان و صادرکنندگان واقعی را بشناسیم و به آنها بها دهیم و اجازه ندهیم که عده ای سودجو، اعتماد و اعتبار جهانی ما را در عرصه تولید گیاهان دارویی و صنعتی بیش از این زیر سوال ببرند./ منبع: جام جم آنلاین